//
you're reading...
Cyprus

Πρόταση για την κατανομή του πλούτου από το φυσικό αέριο της Κύπρου

 

Απλή λύση σ’ ένα πολύπλοκο πρόβλημα – Το «μοντέλο Αλάσκας» για την κατανομή του πλούτου από τους υδρογονάνθρακες της Κύπρου*

Συνήθως οι απλές λύσεις είναι οι καλύτερες για πολύπλοκα προβλήματα, ίδιαίτερα εάν πρόκειται για προβλήματα που αφορούν πολύ κόσμο. Μία απλή λύση έχει το προτέρημα ότι μπορεί να γίνει κατανοητή απ’ όλους τους πολίτες δίνοντας τους έτσι την δυνατότητα και το δικαίωμα να έχουν ολοκληρωμένη άποψη για το τι προτείνεται και που τους αφορά.

 

Η τρέχουσα φάση της πορείας της Κύπρου είναι ίσως η πιό δύσκολη των τελευταίων 10ετιών, λόγω των πολλών προβλημάτων που θα πρέπει να αντιμετωπισθούν παράλληλα   (οικονομία, Κυπριακό, θεσμοί). Για αυτό τον λόγο η μέθοδος που θα επιλεγεί για την διαχείρηση του φυσικού πλούτου της Κύπρου θα πρέπει να λάβει υπ’όψη της, όχι μόνο τις οικονομικές και πολιτικές πτυχές, αλλά θα πρέπει να συνυπολογίζει και τις τυχόν επιπτώσεις στο Κυπριακό πρόβλημα. Η μακρυνή και πολύ κρύα Αλάσκα έχει να μας διδάξει κάτι πολύ σημαντικό για αυτόν το τομέα.

 

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απο την αρχή.  Πρόσφατα συνάντησα τον Prof Rick Van Der Ploeg, Διευθυντή Ερευνών του Κέντρου για την Ανάλυση των Οικονομιών των Χωρών με Φυσικό Πλούτο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδη[1]. Ο στόχος της συνάντησης μας ήταν να συζητήσουμε δύο πολυ ενδιαφέροντα άρθρα που είχε γράψει πρόσφατα για το κατα πόσο η ανακάληψη φυσικού πλούτου καθίσταται ευλογία ή ανάθεμα για μία χώρα[2] και το δεύτερο άρθρο για την σχέση έλειψης ειρήνης που παρατηρείται συχνά σε χώρες όπου ανακαλύπτονται σημαντικά κοιτάσματα φυσικού πλούτου[3]. Θα ανεφερθώ σε αυτά τα άρθρα σε ξεχωριστό αφιέρωμα.

 

Στο τέλος της συζήτησης μας, ρώτησα τον καθηγητή Rick Van Der Ploeg, εαν ήταν Κύπριος ποιά μέθοδο θα επέλεγε για την εκμετάλευση/κατανομή του πλούτου απο το φυσικό αέριο στην Κύπρο. Η απάντηση του ήταν άμεση και γρήγορη.  «Χρησιμοποήστε το μοντέλο της Αλάσκας».

Τι είναι αυτό το μοντέλο? Βασικά η κυβέρνηση της Αλάσκας δημιούργησε ένα μόνιμο ταμείο προικισμένο με τουλάχιστον το 25% απο τα έσοδα απο της πώληση των δικαιωμάτων για τους υδρογονάθρακες. Το ταμείο αυτό επενδύει τα λεφτά μόνο σε εγγυημένες επενδύσεις και μόνο το μέρισμα αυτού του κεφαλαίου χρησιμοποιείται και ποτέ το αρχικό κεφάλαιο. Τα τελευταία 30 χρόνια ο κάθε άνδρας, γυναίκα και παιδί έχει πάρει ένα ετήσιο ποσό – ένα μέρισμα από αυτά τα κέρδη. Ταυτόχρονα το ταμείο αυτό έχει αυξηθεί από το αρχικό ποσό των  $734,000 το 1977 στα περίπου $42.1 δις το 2012. Η βασική ιδέα πίσω από αυτό τον τρόπο διαχείρισης του φυσικού πλούτου ήταν να διασφαλιστεί τουλάχιστον ένα μέρος από τα έσοδα αύτου του φυσικού πλούτου και για τις επόμενες γενεές. Ταυτόχρονα προστατεύει τα λεφτά αυτά απο την πιθανή προσπάθεια των διάφορων εκάστοτε πολιτικών να τα ξοδέψουν σε έργα υποδομών αμφιβόλων προθέσεων ή για κομματικούς σκοπούς – όπως π.χ. την κατασκευή ενός αυτοκινητόδρομου σε περιοχή σημαντική για την εκλογικό αποτέλεσμα.

Στην Αλάσκα αυτό το ταμείο είναι πολύ δημοφιλές, πράγμα που φάνηκε και στην πράξη όταν το 1999 έγινε ένα δημοψήφισμα. Τότε η τιμή του πετρελαίου είχε φτάσει σε εντυπωσιακές χαμήλές τιμές της τάξης του 9$ το βαρέλη  και η κυβέρνηση χρειαζόταν χρήματα για να καλύψει της τρέχουσες δαπάνες. Πρότεινε να χρησιμοποιήσει το Ταμείο για κάποιες απο αυτές τις ανάγκες και για να πετύχει αυτή την τροποποίηση χρειαζόταν να προσφύγει σε δημοψήφισμα. Η απάντηση των πολιτών ήταν ένα ηχηρό όχι,  με 84% να καταψηφίζει την πρόταση της κυβέρνησης. Η μακροβιότητα του ταμείου αυτού εξασφαλίζεται απο το γεγονός ότι οποιοδήποτε μέτρο που  επηρρεάζει το Ταμείο,  επηρρεάζει εξ ορισμού άμεσα και κάθε ένα από τους πολίτες της χώρας και αυτοί πάντα αντιδρούν για να το προστατεύσουν.

Την πρώτη φορά που είχα ακούσει αυτή την ιδέα ήταν σε ένα συνέδριο τον Ιανουάριο, όταν ένας Λιβανέζος πολιτικός είχε προτείνει να χρησιμοποιηθεί στην χώρα του για την μοιρασιά των εσόδων από τον φυσικό πλούτο του Λιβάνου. Το επιχείρημα που χρησιμοποίησε ήταν, ότι λόγω της εξαιρετικά πολύπλοκης πολιτικής κατάστασης στην χώρα του μόνο αυτή η μεθοδος θα λειτουργούσε. Μου είχε αρέσει η απλότητα της προτεινόμενης λύσης αλλά  ξανακούγοντας την ίδια πρόταση και πάλι στις αρχές αυτού του μήνα, ειδικά προερχόμενη από ένα οικονομολόγο εξειδικευμένου στην διαχείριση του φυσικού πλούτου με έκανε να σκεφτώ πιο σοβαρά για το τι θα σήμαινε για την Κύπρο η εφαρμογή του μοντέλου Αλάσκας.

Οσο πιο πολύ σκεφτόμουν για το τι θα σήμαινε για την Κύπρο αυτό το μοντέλο, τόσο πιο πολύ πειθόμουν ότι έχει ιδιαίτερα πλεονεκτήματα για το νησί.  Κάποιοι απο τους  ειδικούς λόγους που υποστηρίζουν αυτή την λύση συνοψίζονται πιο κάτω

Οσο πιο πολύ σκεφτόμουν για το τι θα σήμαινε για την Κύπρο αυτό το μοντέλο, τόσο πιο πολύ πειθόμουν ότι έχει ιδιαίτερα πλεονεκτήματα για το νησί.  Κάποιοι από τους  ειδικούς λόγους που υποστηρίζουν αυτή την λύση συνοψίζονται πιο κάτω.

  • Λόγω της οικονομικής κρίσης υπάρχει μεγάλο ρίσκο τα έσοδα απο τους υδρογονάνθρακες να διατεθούν γρήγορα για να καλύψουν άμεσες ανάγκες, στην ουσία «κλεβοντας» απο τις νέες γενειες το «θείο δώρο» που τους έχει δοθεί.
  • Η έλειψη εμπιστοσύνης προς πολιτικους και πολιτικά κόμματα που παρατηρείται κάνει αναγκαία την εξεύρεση λύσης που να «περιχαρακώνει» τον πλούτο αυτό από πιθανές λάθος αποφάσεις των πολιτικών και να καθιστά αναγκαία την ενεργή συμμετοχή όλων των πολιτών στις αποφάσεις.
  • Είναι αναγκαίο να υπάρξει συναντήληψη των πολιτικών δυνάμεων για την μεθοδολογία που θα χρησιμοποιηθεί για την κατανομή του πλούτου των υδρογοναθράκων. Αυτό όμως είναι πολύ δύσκολο να υλοποιηθεί,  δεδομένου, ότι τα μεγαλύτερα κόμματα έχουν τόσο διαμετρικά διαφορετικές απόψεις για τα θέματα τις οικονομίας και άρα η απαιτούμενη συναντήληψη δεν προβλέπεται να υπάρξει. Με αυτά τα δεδομένα είναι καλύτερα να δοθεί η απόφαση απευθείας στον λαό.
  • Η συνεχιζόμενη διαιώνιση του Κυπριακού προβλήματος μεταξύ άλλων προβλημάτων και γεωστρατηγικών παιχνιδιών, δείχνει επίσης και την έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Το μοντέλο που χρησιμοποίησε η Αλάσκα αντιμετωπίζει εξ ορισμού όλους τους πολίτες που διαμένουν στην χώρα, ως ίσους και άρα δεν προσθέτει κανένα επιπλέον εμπόδιο ή επιπλοκή που θα απαιτήσει την ύπαρξη εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών. Ολοι οι Κύπριοι, Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Αρμένιοι, Λατίνοι και Μαρωνίτες όπως και οποιοσδήποτε  αναγνωριστεί ως Κύπριος υπήκοος θα εχουν ίσα δικαιώματα στον πλούτο αυτό. Το μεγάλο ερώτημα του ποιοι έχουν δικαίωμα να θεωρούνται Κύπριοι ωστόσο, πρέπει να συμφωνηθεί απο τις δύο κοινότητες μέσα από τις διαπραγματεύσεις. Μια τέτοια λύση όμως θα σήμαινε επιπλέον ότι όλοι οι Κύπριοι θα έχουν τον κοινό στόχο να περιορίσουν τον αριθμό των Κύπριων πολιτών.
  • Με το να παίρνει ο κάθε πολίτης ενα «μέρισμα υδρογονανθράκων» ουσιαστικά δίνει στον κάθε ένα το δικαίωμα να αποφασίσει τι είναι σημαντικό για τον ίδιο και ανάλογα να χρησιμοποιήσει τα χρήματα αυτά. Στην περίπτωση της Αλάσκας, που έχει πληθυσμό γύρω στις 600.000, ο κάθε πολίτης ανεξαρτήτου ηλικίας παίρνει «μέρισμα» γύρω στα $ 1000-2000 τον χρόνο. Βέβαια το ποσό αυτό σε μία  σχετικά φτωχή οικογένεια με π.χ. τρία παιδία θα είναι σημαντική βοήθεια, ενώ σε μία εύπορη οικογένεια δεν θα έχει τόση μεγάλη επίπτωση. Αρα θα έχει  την μεγαλύτερη ποσοστιαία θετική επίπτωση σε άτομα με χαμηλότερο εισόδημα.  Ο ρόλος του κράτους εστιάζεται στο να εισπράξει φόρους απο τα εισοδήματα των πολιτών και να κάνει καλή διαχείρηση των φόρων αυτών. Ο πολίτης θα είναι υποχρεωμένος να δηλώνει το ποσό αυτό στην φορολογική του δήλωση.
  • Εχει παρατηρηθεί ότι πολύ συχνά σε χώρες που υπάρχει ξαφνική εισροή εσόδων από φυσικό πλούτο – τα λεφτά αυτά να χρησιμοποιούνται απο τις κυβερνήσεις για να πληρώνονται τρέχοντα εξοδα που κανονικά θα έπρεπε να βγούν απο την φορολογία. Σαν αποτέλεσμα αυτού του φαινομένου, οι πολίτες ενδιαφέρονται πολύ λιγότερο για το πώς δαπανούνται τα λεφτά αυτά αφού δεν «βγαίνουν απο την τσέπη τους»  και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνεται η διαφθορά. Αυτή η μέθοδος εξασφαλίζει ότι το ενδιαφέρον των πολιτών για το πώς δαπανούνται τα έσοδα του κράτους από την φορολογια παραμένει αμείωτο.

 

Συνοψίζοντας θέλω να διευκρινίσω, ότι δεν εισηγούμαι να αντιγράψουμε εξ ολοκλήρου την λύση της μακρινής Αλάσκας – και τις παραλλαγές αυτής της λύσης που χρησιμοποιούνται απο διάφορες άλλες χώρες – αλλά να γίνει ανοικτή και ευρεία συζήτηση για τις βασικές αρχές αυτής της  λύσης και να την διαμορφώσουμε «στα μέτρα» μας.

 

*This text exists in English in an earlier blog at :

https://akaminara.wordpress.com/2013/05/02/is-the-alaskan-model-for-managing-the-assets-of-hydrocarbon-wealth-good-for-cyprus/

 

 

 


[1] Research Director of the Centre for the Analysis of Resource Rich Economies of the University of Oxford

 

 

 

About Androulla Kaminara

SCR member of St.Antony's College, Oxford University, 2013-24 Academic Visitor and 2012-13 EU Fellow Senior Academic Associate- Non-resident of EUCERS, King's College, London University Views are personal.

Discussion

2 thoughts on “Πρόταση για την κατανομή του πλούτου από το φυσικό αέριο της Κύπρου

  1. Πολύ ενδιαφέρον Ανδρούλα!
    Και ειδικά για μια μικρή χώρα όπως η Κύπρος, θα μπορούσε να λειτουργήσει μια χαρά.
    Ολυμπία

    Posted by Olympia Papayannakopoulou | September 3, 2013, 12:07 pm
  2. Reblogged this on Androulla Kaminara and commented:

    Διαφθορά και φόροι…. http://wp.me/pzuiI-1iN via @mpersianis τα λεφτά από το γκάζι, μακριά από τους πολιτικούς.

    Posted by Androulla Kaminara | June 6, 2014, 6:07 pm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 1,875 other followers

Androulla Kaminara

Follow me on Twitter

%d bloggers like this: